Brieven aan NRC Handelsblad (1 en 2)

Het was een dag waarop ik dacht: laat ik eens wat meningen ventileren in de Oude Media. De mening op internet geldt (helaas) nog steeds niet als oprecht of authentiek, dus als je je wilt laten horen, is het van belang je heil bij dode boom en inkt te zoeken. Zo kwam het dat ik brieven stuurde naar NRC Handelsblad. Waarom NRC? Omdat ik onlangs, dankzij een twee-halen-een-betalen aanbieding van Albert Heijn, een weekendeditie Volkskrant en NRC kocht, en ik na lezing moest constateren dat NRC superieur (sorry Micha Kat) was aan Volkskrant. Het juryrapport kunt u overigens hier nalezen. Zodoende las ik NRC wél uit en Volkskrant niet, omdat ik echt niet met goed fatsoen door het katern Hart en Ziel heenkwam. Ik ben namelijk geen vrouw van in de veertig, ben zelden tot nooit bezig met “persoonlijke ontwikkeling”, zie lulkoek graag beargumenteerd en krijg hoofdpijn van al dat gejengel over “gevoelens enzo”. Bovendien was het allemaal zurig, bevoogdend, blij, gezellig en erg moralistisch in die Volksrant.

In NRC trof ik een, kennelijk, wekelijkse column van Dick Zwaab, een van de populairste Nederlandse wetenschappers en, voor wie het wil lezen, een groot skeptikus en atheist/agnost (dat “agnost” zet ik er voor de veiligheid maar bij, zo goed ken ik hem niet). In zijn column op 29 maart fileerde hij cardioloog Pim van Lommel, ooit een vooraanstaand wetenschapper, die nu fuore maakt met een boekje over bijna-dood ervaringen. Het komt er vooral op neer dat Van Lommel een beetje seniel begint te worden en de bijna-dood ervaringen, ervaren door dertien procent van zijn patienten, eens lekker gebruikt om tot groteske metafysische lulkoek te komen als “alles is energie”, “het bewustzijn zit in het universum” en “de hersens zijn een soort radio die het universele bewustzijn opvangen”.
Dick Swaab hakte in zijn prachtige column (helaas nergens online te vinden) Pim van Lommel, die liever geen internet leest omdat hij daar, heel gek, te veel wordt afgemaakt, op wetenschappelijk wijze volledig aan mootjes. En dat op een manier waarop ook de doorsnee niet-wetenschapplijk onderlegde lezer het snapt.

Onderstaande brief werd zaterdag 5 april in NRC gepubliceerd. Oud Mediaal ingekort, want de drie laatste alinea’s, tussen blokhaken, ontbreken op de dode boom met inkt.

Een zeer welkom artikel van Dick Swaab in NRC Handelsblad van zaterdag 29 maart. Terecht fileert Swaab het (al te) populaire boek van Pim van Lommel over bijna dood ervaringen.
Het is inderdaad geen wetenschappelijk boek, maar een spiritueel en populair-metafysisch boek, echter geschreven door een wetenschapper die zich te buiten gaat aan onwetenschappelijke wensgedachten. Het feit dat het boek van Van Lommel in de boeken top tien van de Bruna ligt, naast boeken van Sonja Bakker en boekjes over “de kern van Reiki” of “de psychologische kracht van uw sterrenbeeld” zegt bijna al genoeg.

Helaas komt er maar weinig wetenschappelijk weerwoord op dit soort ondoordachte uitgaven van wetenschappers die zich vergalopperen in een populariteitswedstrijd. En als er al een gemeenschappelijke reactie komt is het te laat, ook Dick Swaab biedt de mosterd wel erg lang na de maaltijd aan, of bereikt het niet het juiste publiek. Je kunt niet verwachten dat de lezers van Van Lommel voor de nuance nog even The Lancet gaan lezen of zich verdiepen in tegenwerpingen van vakgenoten, die diezelfde tegenwerpingen vaak al te onleesbaar opschrijven.
Bovendien wordt lectuur over “spiritualiteit en zingeving” momenteel voor zoete koek geslikt door het zichzelf kritisch noemende publiek. Een krant of tijdschrift zou wel gek zijn om pagina’s in te ruimen voor bittere noten die afbreuk doen aan hoopgevende lectuur van notabene een echte wetenschapper.

Toch zou het zeker het NRC Handelsblad niet misstaan wat meer redactionele ruimte te geven aan Dick Swaab c.s. De meest elementaire vooronderstellingen van Pim van Lommel zijn namelijk prima te bestrijden met leesbare wetenschappelijke argumenten, zoals Dick Swaab in zijn artikel al laat zien: het is een patiënt nog nooit gelukt uit het lichaam te treden om een code bovenop een kast te lezen. Een voorbeeld wat door iedereen begrepen wordt en beweringen van schrijvers als Van Lommel in een klap in een ander daglicht plaatsen.

[Het zou goed zijn vaker populair wetenschappelijk commentaar te leveren bij de vele quasi-wetenschappelijke beweringen die tegenwoordig worden geschreven.
Hoe kan verklaard worden dat mensen na een BDE details kunnen herinneren die ze nooit gezien kunnen hebben? Waarom kan Van Lommel, met moderne meetapparatuur, geen hersenactiviteit meten bij de klinisch dode patiënten? En hoe zit dat precies met patiënten die na een orgaantransplantatie ineens “karaktereigenschappen” en “herinneringen” van de donor overnemen?

Vragen die nog altijd uitermate populair zijn bij gelovers in een “universeel bewustzijn” en liefhebbers van “bewijzen” voor het hiernamaals. Vragen ook die wetenschappelijk, relatief eenvoudig, verworpen kunnen worden.

Zolang de Pim van Lommels van deze tijd bestsellers weten te maken van hun theorieën, is het misschien de taak van een kritisch medium als het NRC Handelsblad om de wetenschappelijke tegenwerpingen uitvoeriger en explicieter te belichten. Zo blijft het podium van echte wetenschappers net zo groot als het podium van quasi-wetenschappers en schrijvers van spirituele lectuur.]

Tevens stuurde ik NRC een brief als reactie op een andere briefschrijver die het in zijn evangelische hoofd had gehaald de NRC-lezertjes voor te liegen dat “Intelligent Design een wetenschappelijke theorie is”. Dat is het beslist niet, natuurlijk, en die ommissie zet ik dan ook graag, middels een ouderwetsch ingezonden schrijven, even recht. Helaas mocht onderstaande brief de kolommen van het Oud Mediale NRC niet halen. Ik heb er tenminste niets van gehoord en heb er ook niets van teruggezien in de krant.

In Kwesties@nrc.nl van zaterdag 29 maart doet brievenschrijver A. Hermans de uitspraak dat “creationisme en Intelligent Design niets met elkaar te maken hebben”. Een jammerlijke en aantoonbare foute uitspraak die maar weer aantoont waarom we atheïstische wetenschappers als Richard Dawkins hard nodig hebben.

Al sinds de bekende Dover-trial, waarin verontruste Amerikaanse ouders de invoering van Intelligent Design als wetenschappelijk curriculum op hun school wilden tegengaan, weten we dat de Intelligent Design theorie niets meer is dan een verschuiving van creationisme. Een van de doorslaggevende bewijzen in deze rechtszaak was namelijk het verschil in twee versies van een publicatie door de aanhangers van Intelligent Design. In de eerste versie stond een definitie van creationisme: het scheppen van leven op aarde door God. In de tweede, herziene, versie stond de definitie van Intelligent Design: het ontstaan van leven op aarde door een Intelligente Maker.
Juist, “God” was eenvoudigweg vervangen door “Intelligente Maker”. Creationisme in populair wetenschappelijke taal: oude wijn in nieuwe zakken.
De rechter oordeelde dan ook dat er niets wetenschappelijks aan ID was en verbood invoering daarvan in het onderwijs (en mede hierdoor blijft het creationisme vooralsnog buiten de muren van Amerikaanse scholen.)

Ook de wetenschappelijke aannames waarop Intelligent Design zich baseert is flinterdun: zo zouden “onherleidbaar complexe samenstellingen in de natuur” (zoals het menselijk oog of de zweepstaart bij micro-organismen) moeten wijzen op een intelligent ontwerp. Zowel het complexe oog als de zweepstaartorganismen zijn al lang door wetenschappers getoetst als herleidbaar complex door evolutie. Ook de zogenaamde “cambrische explosie” (in aardlagen uit de cambrische periode worden ongekend veel fossielen van heden ten dage bekende dieren gevonden) wat Intelligent Design als argument voor “intelligent ontwerp” gebruikt, is eerder een bewijs voor evolutie dan voor een Intelligente Maker.
De reden waarom er “nog steeds geen serieus debat is tussen voor en tegenstanders van Intelligent Design”, zoals de briefschrijver opmerkt, heeft dan ook te maken met die onhoudbaarheid van wetenschappelijkheid.

De enige wetenschappers die in een debat een lans willen breken voor Intelligent Design zijn zelf evangelisch christen, zoals de Delftse hoogleraar moleculaire biofysica Cees Dekker, en houden er een eigen evangelische agenda op na. Hierdoor wordt niet alleen het debat vertroebeld maar is er van een werkelijk wetenschappelijke discussie geen sprake. De schepper wordt via een wetenschappelijk achterdeurtje de wetenschap binnengeloodst, in de hoop dat het onderscheid tussen religie en wetenschap voldoende gecamoufleerd wordt, zodat de schepping alsnog weenschappelijk wordt. Dit zal echter nooit het geval zijn: goddelijke scheppers (ook als ze Intelligente Makers worden genoemd) blijven binnen het domein van geloof. Zodra het over wetenschap gaat is er geen plaats voor onbewijsbare metafysische objecten.

Laat u dus niet misleiden door mooie woorden van evangelische wetenschappers die menen de bijbelse creatie in het wetenschappelijke curriculum te kunnen plaatsen. Een intelligente ontwerper blijft een object van geloof, niet van hypothese en toetsing, zoals we van echte wetenschap mogen verwachten.

Nu vraagt u zich wellicht af: wat moeten wij in GODSNAAM met deze informatie? Ja, niets natuurlijk. Maar het is en blijft een weblog in de categorie “persoonlijk”, en dat ik geen Merel Roze-postjes plaats over mijn dikke kat, mijn nieuwe Jura Impressa C5 volautomatische koffieautomaat (koffie Pritt? Moet je wel even water vullen, afvalbak legen en bonen bijvullen) of mijn gonnoroe (geen zorgen lieverd, dit was een grapje. Stilistische overdrijving, heus), neemt nog niet weg dat ik sommige dingen graag met u deel. Bovendien leest hier toch niemand NRC en het zou jammer zijn dat u daardoor van mijn ingezonden werk verstoken blijft.

Dan mag u nu weer terug naar uw televisie.