Zet twee intellectuelen (de een Zomergast en hooggeleerd, de ander ingetogen presentator maar even erudiet als stijlvol) met een voorliefde voor de Grote Vragen des levens tegen over elkaar en laat ze drie uur lang vrij dobberen in het troebele water van het menselijk bestaan. Als reddingsboei is daar af en toe een kort fragment, geheel toegespitst op de expertise van de Zomergast en zodra de onderwerpen aan het filosofische raken, herkent de Zomergastenpresentator zijn passionele reflexen en vergeet hij bij vlagen zijn rol als gespreksleider. Het resultaat is de een-na-laatste Zomergasten-aflevering waarin de socioloog Willem Schinkel te gast was.
Nadeel van dergelijke opeenstapelingen van hooggeleerdheid en liefde voor de wetenschappelijke analyse was dat het voor de kijkende leek al snel een college sociologie werd. Een dergelijke academische vertoning zagen we al eerder bij Christine van Broeckhoven, die verstand heeftvan cerebraal verval en Ad Verbrugge, die een Zomergasten-aflevering liet stranden in een complex college Heidegger (Joris Luyendijk destijds: “Waar ben ik je eigenlijk kwijtgeraakt Ad?”).
Door de aard van de fragmenten, ze waren uitgezocht als kapstok voor de sociologische discussie en niet zozeer als verbeelding van de Zomergast zijn persoonlijke belevenis, bleef het geheel analytisch, pragmatisch en misschien wel programmatisch. Het duurde twee uur voor er ook persoonlijke noten werden gekraakt, maar die waren veelzeggend. Schinkel kreeg het voelbaar benauwd toen hij toegaf ernstig gepest te zijn in zijn jeugd. Te moeten opbiechten op nationale televisie dat je tot aan de universiteit geen vrienden hebt gehad, vraagt veel zo niet alles van de menselijke ziel die een leven lang alles heeft aangewend om forten, muren en palissades te kunnen bouwen teneinde volledig veilig te zijn voor de boze pestkoppen uit de jeugd.
Het lukte Bas Heijne dan ook niet de ingeslagen weg van psychologische analyse vol te houden. Het moment waarop de ophaalbrug werd opgehaald en de gast zich weer terugtrok in zijn zwaarbewaakte fort van academische verdichting was het moment waarop Heijne vroeg naar dingen waar Schinkel spijt van had. “Daar wil ik liever niet op ingaan”, zei Schinkel, en hij dook in zijn loopgraaf. Heel even was de Zomergast een kleine schooljongen, een kwetsbaar mens, raakbaar. Heel even. Daarna was het de universitair docent, ongetwijfeld de hoogleraar in spé, emotioneel onbereikbaar en, vooral dat, onaanraakbaar.
Het gesprek tussen de beide heren was bij vlagen meer dan geanimeerd. Naar aanleiding van een fragment met daarin het debat tussen de filosofen Foucault en Chomsky, ontspon zich een serieuze discussie. Heijne als filosoof die de menselijke natuur liever ziet waar Chomsky hem plaatst en Schinkel de systeemdenkende structuralist die zei geen adept te zijn van Foucault, maar ten minste zwaar leunt op diens filosofische theorieën. Mooi om te zien hoe twee bewezen intellectueel zwaargewichten voor even vergeten dat ze in een uitzending zitten en hun persoonlijke stellingnamen te vuur en te zwaard verdedigen.
Liefhebbers van theorie en analyse zullen zonder twijfel geïnspireerd zijn door deze Zomergasten-uitzending. De boeken van Schinkel zullen een nieuwe druk ingaan (al was het maar de door Bas Heijne aangeprezen dunne “light”-versie van Schinkel’s Denken in een tijd van sociale hypochondrie), en vooral op internet zullen boze haters van de multiculturele samenleving hun zwaarden op tafel leggen om die “linkser dan linkse” socioloog eens flink mee te fileren.
De kijkers echter die kwamen om meer te zien van Willem Schinkel dan zijn teksten moeten teleurgesteld weer zijn afgedropen: Willem Schinkel bestaat niet. Willem Schinkel is slechts een verzameling van zijn eigen theorieën. Willem Schinkel transcendeert niet alleen de samenleving die hij minutieus beschouwt, maar ook zijn eigen bestaan. En dat bestaan is nou juist een cruciaal punt in een uitzending van Zomergasten.
Eerdere Zomergasten-recensies (2008):
26 Responses to “Recensie Zomergasten: Willem Schinkel”
Sorry, the comment form is closed at this time.
Ik ontdek ze nu pas, je Zomergastenrecensies en hoewel ik bij toeval slechts één aflevering heb gezien (een herhaling van Naema Tahir op zaterdag) bieden ze aangenaam leesvoer. Dit is een Bert Brussen die ik nog niet kende.
Ik zal je eerlijk zeggen: ik kijk niet naar Zomergasten voor mijn plezier. Alleen de uitzending met Hirsi Ali heb ik indertijd met rooie oortjes bekeken. Geef mij maar Hellboy II. Voortaan lees ik gewoon jouw bespreking van de volgende dag. Kan ik er op recepties toch over meelullen. “Schinkel bestaat niet, Schinkel is slechts een verzameling van zijn eigen theorieën”, zeg ik dan. Dan gaan ze flippen, wat ik je brom.
@Breedveld: deze uitzending moet je eigenlijk zien, en dan een pro-Willem Schinkel artikel op FN publiceren. kun je lachen. Die Schinkel is echt dé gesel voor alles wat normaal gesproken op FN reageert (de Conans en andere HVV’ers bedoel ik).
Ik vond het beste fragment de analogie van de gevangenis als het reservebankje die Heijne terloops aanhaalde, waarmee hij zo een derde van Schinkel’s gedachtegoed onderuitschoffelde. “Ja nee, ik wil het liever abstract houden”, is sociologen-talk voor “Ohja, shit!”.
In zijn werk maakt Schinkel zaken te gecompliceerd en vind ik hem te relativistisch, al zal dat zelf ontkennen. Misschien komt het door zijn vak, ik zou zelf altijd de individu als uitgangspunt nemen, niet de samenleving als geheel of subsystemen ervan. Schinkel is iemand die bv zou kunnen zeggen dat hangjongeren bij uitstek gebruik maken van de publieke ruimte en dat niemand het recht heeft om hen dat af te nemen, zolang ze geen misdaden begaan. Het feit dat ze ontzettend irritant zijn voor honderden omwonenden, die hierdoor geen gebruik van het plein durven te maken, ziet hij veel minder als een probleem. Vandaar ook zijn bezwaren tegen Leefbaar Rotterdam, terwijl ik juist een pleitbezorger ben van hun (bewezen succesvolle) aanpak.
Hij heeft wel een paar interessante ideeen, waar ik me goed in kan vinden. Bv dat de linkse wens tot integratie (zie aanzet tot polderislam)in de grond nog veel racistischer is dan wat Wilders zegt, die geeft moslims nl wel de ruimte om zichzelf te zijn. In een ander land dan.
Ook het hypen van onderwerpen en de massabeleving, zeg maar de uitingen die hij ziet van sociale hypochondrie, daar kan ik me wel in vinden.
In real life is Schinkel overigens wat bedeesder en aarzelender in zijn optreden. Hij zat daar toch een verhaal te vertellen en enerzijds kun je dat jammer vinden (want te onpersoonlijk zoals je al stelt), maar ik vind dat daar juist duidelijk mee wordt dat hij zich conscientieus voorbereid heeft over wat hij ging laten zien en vertellen. Niet iets vrijblijvends of een leuke avond, maar een kloppend verhaal waarin hetgeen wat hem het meest interesseert en waarvan hij het meest weet (zijn werk) logischerwijs het grootste aandeel kreeg.
Nee, ik vond het best wel een leuke avond.
@anderesjaak: mee eens, maar ik probeer het programma als geheel te beschouwen. Persoonlijk heb ik me uitzonderlijk vermaakt, maar ik stel toch graag de vraag of dit nou zo Zomergasten is.
Jij en ik, en vele anderen, kunnen er mee overweg, maar voor dit soort dingen kunnen we ook naar zijn colleges of, in mindere mate zoals je al zegt, zijn complexe boeken lezen.
Bert, dan moet ik drie uur Zomergasten kijken, en dat is echt teveel gevraagd, zeker met de murmelende brok zure zult Bas Heijne, aan wie ik me in de uitzending met Tahir vreselijk heb geërgerd (het is niet interessant te weten dat jij jezelf te sjiek vindt voor Tarzan-films, lul).
Maar ik nodig je bij deze van harte uit.
En waarom heb IK niet meer reaguurders zoals Andere Sjaak?
Klopt ja, ben ook een liefhebber van theorie en analyse. Bovendien is het grappig om iemand op TV te zien die je wel eens in een zaal tegenkomt. Maar er is al zo weinig van dit soort diepte-TV, series als een schitterend ongeluk zul je nooit meer op TV zien.
@Peter
Ik heb anders al één keertje gereageerd op je site, en FN zit ook in mijn informatie-rondje op internet. Maar PVV en Verdonk-aanhang schrikt mij dus af. Niet allemaal, maar sommige zijn gewoon niet in staat tot discussie. Hier gaat het er allemaal erg gemoedelijk aan toe, zelfs met voorbijkomende christenen.
Waarom zou je “schitterend ongeluk” nooit meer zien?
We hebben toch ook “van de schoonheid en de troost” gehad?
@Peter: wat Sjaak zegt. Mensen van zijn niveau lopen gillend weer weg als ze de Pinochet-verheerlijkers en HVV-aanbidders hebben gelezen.
Vond het een boeiende uitzending. Hoewel Schinkel erg abstract bleef, voelde je wel waar zijn passie voor zijn vak vandaan kwam: bij z’n eenzame jeugd vol pesterijen en uitsluiting. Juist dat laatste bleek een thema wat regelmatig terugkeerde. Ook fijn dat hij zich als een dwarse denker opstelt die niet mee huilt met de grote roedel honden in het bos. Ik hoop dat hij vaker in de media gaat verschijnen.
“Ik hoop dat hij vaker in de media gaat verschijnen.”
Dat hoop ik ook ja. Wat dat denken betreft is hij een verademing.
Ik googlede even en schoonheid en troost was al uit 2000 Bert. Op het elitaristische af, maar ik vind dat van al dat belastinggeld best de hoge cultuur wat meer gestimuleerd mogen worden. Ipv de meiden van halal, boer zoekt vrouw of de champions leaugue als er geen NL’se teams spelen.
HVV lees ik overigens wel, zitten best interessante bijdragen tussen. Maar dat zijn de paar denkers die dat schrijven, daar omheen zwerven de honderden geestelijk minderbedeelden.
Een erg goede recensie van de uitzending moet ik zeggen! Ik had dezelfde emoties (lol) en gedachten als jij bij de uitzending.
@dieanderesjaak: Ik kan het helaas niet eens zijn met je commentaar, Sjaak, als eerste wat betreft de hangjongeren (overlast kan tenslotte gezien worden als verstoring van de openbare orde en dus onrechtmatig zijn. Schinkel zal zijn dag- en nachtrust willen ;-) ). Waar Schinkel zich bijvoorbeeld wel erg druk over zou maken zijn de maatregelen als het preventief fouilleren en de mosquitos (piepende apparatuur tegen hangjongeren), wat nu typische gevallen zijn van (in zijn en mijn ogen) ongeoorloofd overheidsingrijpen (inbreuk op privacy, niet respecteren van burgerrechten resp. biopolitiek geweld), vooral omdat ze onder het mom van ‘veiligheid’ gelegitimeerd worden (net als Guantanamo Bay bijvoorbeeld). De interventieteams vallen hier ook onder.
Ook de opmerking over relativisme snijdt geen hout: een (post)structuralistisch, Postmodernistisch of systeemtheoretisch kader heeft niet noodzakelijk tot gevolg dat men op moreel gebied relativistisch wordt. Juist Foucault, maar ook Deleuze, Derrida en Rorty hebben dat in hun geschriften en politieke engagement laten zien. Van Luhmann weet ik het helaas niet.
Je opmerking over links is echter het meest onjuist. Ten eerste is het onzin om te zeggen dat Links racistischer is dan extreem rechts (en dat Schinkel dit zou beweren ook). Rechts en links delen volgens Schinkel hetzelfde (culturistische) integratiediscours (regels en orde voor het spreken over integratie) door bijvoorbeeld allebei te spreken over intergratie en door het onderscheid allochtoon/autochtoon te gebruiken. Wat Wilders en Verdonk hier mee doen is de extreme conclusie trekken dat het niet-geïntegreerd zijn de ziekte veroorzaakt die in Nederland heerst, met als consequentie dat dit virus uitgebannen moet worden. Links en gematigd rechts trekken de conclusie dat we meer moeten doen om de niet-geïntegreerden te laten participeren.
Schinkel wijst heel dit spreken over ziekte, integratie, allochtoon/autochtoon van links en rechts af. Ja, er zijn problemen in Nederland maar die zijn veel eerder van sociaal-economische aard dan culturele. Dit legt hij uit in zijn dikke boek.
Kijk voor recensies e.d. van dit boek naar de site van zomergasten (rechter kolom):
http://www.vpro.nl/programma/zomergasten/afleveringen/39778002/
groet.
Baruch
Heb dit jaar nog geen uitzending gezien. Wat uniek is voor mij, want ik bén Zomergasten. Mijn omfietslief heeft gisteren wel gekeken, en wat ik van haar begreep was meneer Schinkel wat aan de autistische kant. Gelukkig heeft ze het opgenomen, zodat ik mij een dezer dagen ook een mening kan vormen.
Ad Verbrugge vond ik destijds geweldig. En bovendien volkomen duidelijk.
Maar dat zijn de paar denkers die dat schrijven, daar omheen zwerven de honderden geestelijk minderbedeelden.
En die geestelijk minder bedeelden komen dan regelmatig bij LWH op bezoek. Gisteren hadden we er weer eentje, ene Medvedev.
GVD, een reactie van een paar alinea’s en dan krijg ik een foutmelding en de opmerking dat ik nog een looser ben ook. *zucht* opnieuw
@Baruch
Ik zie het dilemma privacy-veiligheid wel. Zelf ben ik eens preventief gefouilleerd op Zuid en je wordt als onschuldige eigenlijk schuldig verklaard. Hier is het de overheid die uit gemakzucht en angst voor de mondige burger liever generieke maatregelen treft dan de betreffende porbleemgroep aan te pakken. Het is ook makkelijker (en voor het betreffende pleintje effectiever) om camera’s op te hangen dan hangjongeren op te voeden.
Ik zie het dilemma maar moet erkennen dat de aanpak van LR succesvol is geweest, zo zelfs dat het huidige college, Vogelaar en Amsterdam de plannen stilzwijgend hebben overgenomen. In een crisissituatie kan het gewoon nodig zijn om hard in te grijpen.
Dan is relativisme idd misschien niet het goede woord, omdat Schinkel vanuit zijn eigen (voor-)oordelen wel degelijk positie inneemt in het debat. Ik doelde eigenlijk meer op de omkering die hij vaak in zijn stellingname inneemt; origineel dat wel, maar ook te gemakkelijk 9zie voorbeeld marokkanen). Net als het telkens terugkoppelen van concrete situaties naar een hoger metafysische niveau (wat dat betreft had die wethouder wel een beetje gelijk).
Neem ook zijn lezing van het Islamdebat: goedgebekte moslims haalden de doelstellingen van het college onderuit en een gemeente die de uitkomst naast zich neerlegde. Ik zag iets heel anders: een georganiseerde meute van HBO-klanten die zich nogal laatdunkend uitliet jegens de paar aanwezige oudere autochtonen die hun terechte grieven ondergesneeuwd zagen raken.
Dat links racistischer is dan rechts is mijn interpretatie van zijn ideeen, omdat zoals ik asl zeg Wilders mensen tenminste nog hun gedachtegoed wil laten behouden. Links denkt (maar zegt het niet hardop) dat als je maar aardig bent, alle moslims vanzelf progressieve mensen worden. Zeer paternalistisch, m.i. gaat het veel meer om de vraag of het opeisen van je positie in de samenleving ten koste mag gaan van de positie van anderen. Integratie is een persoonlijke keuze, werk hebben en anderen niet te veel tot last zijn is eigenlijk de eige voorwaarde die je mag stellen aan een individu.
Wat betreft sociale hypochondrie ben ik het wel met hem eens en niet alleen vanwege de hypes. Moslims of migranten zijn niet de oorzaak van sociale problemen, door hun oververtegenwoordiging maken zij zichtbaar waar het probleem zit. Uitsluiting raakt dus alweer niet de kern van het probleem.
Maar in de zienswijze dat culturele problemen geen rol spelen ben ik het absoluut niet met je eens. Zie bv de kwestie rond de scheiding van kerk en staat.
Ik heb niet alle Zomergasten bekeken. De dames Prins en Tahir heb ik respectievelijk 10 minuten en 1 uur meegemaakt. Willem Schinkel daarentegen heb ik niet alleen helemaal gevolgd maar ook maar opgenomen omdat ik het zo boeiend vond.
Samen met Ad Verbrugge de beste Zomergasten ever en een beetje in de buurt van het Schitterend Ongeluk en van de Schoonheid en de Troost.
Voor mij zit universiteit er niet meteen meer in en hun boeken zou ik nooit ontdekt hebben zonder Zomergasten.
Hun blote zielen hoef ik niet te zien.
Nu moet ik nog wel uitzoeken wie Bert Brussen is want zijn recensies zijn ook dik in orde.
@Tine: alle info is hier te vinden of via Google.
Het is niet HEUL moeilijk…
Andere Sjaak,
Hoezo maak jij op uit de kwestie rond de scheiding rond kerk en staat een cultureel probleem zou zijn? “De scheiding tussen kerk en staat” is gewoon een politiek filosofische term die in dagelijks leven van het meeste migranten geen enkele rol spelen.
De staat, die heeft wel met deze kwestie te maken. Dat er dus met geld van de overheid westermoskeeen en islamitische scholen worden gefinancierd is dus niet zozeer aan vreemde culturen van migranten te wijten, maar aan respectievelijk autochtone pvda’ers die “de islam in Nederland willen laten nestelen” en cda’ers die het bijzonder onderwijs handhaven.
En je kunt het moslims niet aanrekenen dat ze radicale moskeeen en islamitische scholen stichten als ze steeds zakken vol geld aangereikt krijgen voor fundamentalistche doeleinden.
Toch zie en lees ik dagelijks uitspraken van politici, columnisten, deskundigen andere sjaken die de zaken omdraaien en er steeds maar weer op hameren dat het zo’n verschrikkelijk probleem is dat de migranten de scheiding tussen kerk en staat niet kennen.
Schinkel heeft gelijk. We rekenen onszelf en de migranten allerlei kwalen toe. En iedereen praat elkaar na zonder na te denken.
Bert, Andere Sjaak, ik WIST dat de militante drammers de leuke en interessante mensen weghouden. Maar ik heb ze nu bijna allemaal een ban gegeven, hoor! Dus…
Willem de Zwijger heeft een interessante kanttekening bij Schinkel:
http://dezwijger.blogspot.com/2008/08/schinkel-over-integratie.html
@Ozymandias
Wat betoog je nu eigenlijk? Ik schreef dat sociale problemen niet veroorzaakt zijn door migranten, maar dat zij de problemen zichtbaar(der) maken door hun oververtegenwoordiging bij deze problemen. Zijn zij weg, dan zijn de problemen er nog steeds. Scheiding van kerk en staat is er één van.
Marcouch die voorstelt om openbare scholen godsdienstondewrijs te geven omdat HIJ zich druk maakt om radicalisering en de kwaliteit van het Islamitisch basisonderwijs. En lees de SCP rappporten er eens op na over de opvattingen van tweede en derde generatie moslims over de vrijheid van meningsuiting wanneer het om kwetsende opvattingen voor hun geloof betreft. Zo zijn er tallozen voorbeelden op te noemen, waarvan de meest pijnlijke voor mij was dat er opeens een drukwerkje van de Hizb-ut-Tahrir in de brievenbus lag, waarin in nauwelijkse bedekte termen moslims die integratie voorstaan de hel werden ingewenst. En dan moet je lezen dat verschillende vooraanstaande moslims en linkse en christelijke politici zich achter de oproep van HuT over een boycot van Fitna schaarden, zonder dat men wist (of misschien ook wel) wat voor vlees men in de kuip had. Van een veroordeling van HuT is het bij mijn weten nog nooit gekomen, sterker nog sommige maken zich druk over het feit dat een in aanleg geweldloze club door de AIVD gecontroleerd wordt.
De vraag van Baruch aan mij was of er sociaal-economische of culturele oorzaken zijn die deze en andere problemen veroorzaken? Ja die is er: de cultureel/religieus bepaalde opvattingen omtrent homosexualiteit, de vermeende kwetsbaarheid en irrationaliteit van vrouwen, familie-eer vs individualisme en met name het op afstand houden van de boze buitenwereld bij een fiks aantal moslims (laten we ons eens tot die groep beperken, vul als je dat liever wil maar evangelische christenen of caraibiers in) wijken duidelijk af van mijn opvattingen. Indien je naar de samenleving kijkt, zie je dat veel van mijn opvattingen weliswaar niet weerspiegeld worden in de samenleving, maar wel dat het voor mij veel makkelijker is om binnen de mij opgelegde grenzen te functioneren. Voor meer orthodoxe moslims geldt dat al veel minder, die zullen veel vaker met botsende waarden te maken krijgen, waarvoor sociaal-economische vooruitgang (voor zover zij daar al niet in belemmerd worden) maar een gedeeltelijke inpassing (dus niet aanpassing) betekenen. En multiculturalisme is dan geen oplossing, omdat dat indruist tegen de dominante normen en de dominante groep weer van de maatschappij verwijderd.
Zomaar een lullig voorbeeld ter illustratie, hoe wil je succesvol netwerken als je niet in een kamer mag zijn waar alcohol wordt gedronken? En laten we wel wezen, als er alleen wortelsap wordt geschonken ga ik lekker netwerken met andere bierdrinkers (meestal ook de mensen die er echt toe doen) in het tegenovergelegen café.
Ook wat betreft de scheiding van kerk en staat (één voorbeeld dat me zomaar te binnen schoot) zie ik niet in waarom sociaal-economische vooruitgang dit conflict tussen mij en hen uit de wereld gaat helpen. Ik zie toch dat veel CDA en CU-voorlieden aan de VU hebben gestudeerd en dat zij niettemin diametraal tegenover mij staan?
Nadenken over deze zaken doe ik wel en als ik dan met een conclusie komt die jou niet bevalt, is het wellicht verstandiger om eens na te denken op welke gronden ik tot deze conclusie gekomen heb dan het af te doen als sociale hypochondrie, nablaten van anderen en de boel omdraaien.
Psst Bert, eigenlijk surf ik alleen naar FN vanwege de plaatjes.
Kan het zijn dat er al een stuk of tien reacties niet is geklaagd over HVV, het schuim der natie,…of heb ik wat gemist?
Hey Brussen, gaan we generaliseren? Meervoud? Ik heb van z’n levensdagen nog niet op Breedveld z’n blogdinges gereaguurd
@Conan: andere Conan.
Helaas zit er op FN in de comments ook een Conan, alleen is dat een rechtse lul.
Jij misschien ook maar jij komt uit Nijmegen.
Ik bedoelde jou dus beslist niet.
Weet ik toch, ik wou het je alleen maar even horen zeggen.
Let even op, dames en heren…
Een rechtse lul. U begrijpt dat deze termen niet los van elkaar kunnen worden gezien. Het is een tautologie of gewoon een synoniemenpaar.
Ik wens u veel openheid.