Zondagessay van Joep Smaling

Fotobron: Amatmoekrim.com

Mutsenproza: de totale vertrutting van de literatuur

De Nederlandse literatuur is anno 2009 het best te vergelijken met een pluizig schoothondje dat terminaal ziek is. Een metafoor die mooi aansluit bij het thema van de boekenweek. Het zou beter voor iedereen zijn als we dit hondje niet zouden laten wegkwijnen, maar gewoon doodslaan met een ruwe baksteen. Het is niet zo gek dat dit hondje ziek is, ze is namelijk bruut verkracht.

Was de literatuur ooit een kweekvijver voor dissidenten, nonconformisten en onwelgevallige tegendraadsen, nu is zij een aangelegenheid geworden waarmee politiek correcte politici, slimme marketeers en vrouwen op hoge hakken een lucratief verbond hebben gesloten. In naam van deze literatuur worden feestjes als het boekenbal georganiseerd waarbij de genodigden zich verkleden als diertjes, ze lekker gek en speels doen en waarbij de grootste nontalenten aanspraak maken op de titel van schrijver.

De literatuur zélf is een feestje geworden met alleen maar goedgemutste mensen die giechelend de polonaise lopen onder roze slingers. Op dat feestje heeft Raymond van de Klundert alias Kluun een serieus gesprek over spiritualiteit met de oppergodin van de kwakzalverij Char, laat Susan Smit haar nieuwste Marlies Dekkers beha zien aan collega schrijfsters die in hoog tempo ‘literaire thrillers’ produceren, biedt Hanneke Groenteman moederlijk Harry Mulisch aan om zijn stoma te reinigen, en bedenkt Giphart een roman te gaan schrijven via de chatservice Twitter (uiteraard een roman die ‘vooral leuk moet zijn’).

2009 is het tijdperk waarin geen schrijver meer van zich laat horen en waarin niemand roept dat het boekenbal kut is. Kritiek is uit den boze, want party-poopers, daar hebben we allemaal een schijthekel aan.

De cultuurindustrie, waarvoor filosoof Adorno decennia geleden waarschuwde, heeft een hoogtepunt bereikt. Ordinair effectbejag is het credo van de Nederlandse uitgeverijen geworden en hun uitgaven voor driekwart mierzoet en verzoenend.

De razernij van een alcoholistische schrijver, het depressieve sentiment van een kluizenaar en de galspuiterij van een vervreemde letterknecht is wat de Nederlandse literatuur nodig heeft. Niet omdat hun inzichten perse waardevoller zijn, maar omdat de huidige stroming wel wat tegengif kan gebruiken. Evenwicht is nooit verkeerd. Ja-knikkers hebben we al genoeg. Nog meer verzoening met de dominante consumptiecultuur en kritiekloosheid in naam van de goede vrede zou totale capitulatie betekenen.
Twee van de beste Nederlandse schrijvers staan buitenspel: Jeroen Brouwers wacht zijn dood af ergens in een lekkende schuur in Vlaanderen en Arnon Grunberg is het modderige polderland al lang geleden ontvlucht. Er rest eigenlijk maar één vraag: waar blijft de Nederlandse Houellebecq?

Joep Smaling