” Ook nu zijn de verschillen tussen onze moderne Verlichtingsadepten zo groot dat men nauwelijks meer van één Verlichtingsideaal kan spreken. Van een man als Frits Bolkestein krijg je de indruk dat de typische Verlichtingsdenker een nette VVD’er is, liberaal in economische zaken, conservatief in het sociale verkeer en met een vrijzinnige inslag wat betreft geloof. In de uitingen van zijn voormalige protegé Geert Wilders klinkt de Verlichting meer als een nationalistisch reveil, een soort ‘Holland ontwaak!’. In krantenstukjes van voormalige ‘Vrienden van Theo of Ayaan’ bespeur je de geest van de Nederlandse scheldkritiek, die oer-Hollands protestantse combinatie van morele eigengerechtigheid en een gekoesterd gebrek aan manieren.
Misschien hebben al deze benaderingen wel iets te maken met de historische Verlichting. Zo zou je in Bolkestein nog ergens iets van Hume kunnen herkennen, en in de scheldkritieken van de Vrienden van deze of gene de polemieken van Voltaire – met dit verschil dat de Fransman niet alleen een briljante en geestige schrijver was, maar ook zijn pijlen richtte op de machtigste organen in zijn land, terwijl onze eigentijdse Voltaires zich meestal beperken tot het beledigen van minderheden.
Maar goed, zelfs Geert Wilders heeft het veelvuldig over onze vrijheid. En vrijheid, zoals ieder schoolkind moet weten, was een belangrijk idee van de Verlichting, vooral de vrijheid om zelf redelijk na te denken zonder te worden gehinderd door dogma en censuur. Omdat Nederlanders net als Amerikanen vaak denken dat zij de vrijheid zo niet uitgevonden hebben, dan toch ten minste als volk verpersoonlijken, geldt vrijheid als net zo typisch Hollands als erwtensoep of zoute drop. Daarom wordt de zogenaamde islamisering bij ons beschouwd als een bedreiging, niet alleen voor de westerse waarden of voor de Verlichting, maar ook en vooral voor onze eigen Hollandse volksaard. Zo zien veel mensen het. En dat is een goede reden om die vrijheid eens nader te bekijken.
Ian Buruma komt weer met een nieuw essay getiteld: Grenzen aan de vrijheid: van De Sade tot Wilders. Een op het eerste gezicht alleraardigste blik op de betekenis van verlichting en verlichtingsdenken in het huidige westerse klimaat. Voorbeschouwing in de Volkskrant.
12 Responses to “Kwoot: 27 maart”
Sorry, the comment form is closed at this time.
Een stukje geschiedenis en een stukje kritiek. Ik vraag me af hoe hij deze vrijheid dan zelf ziet, wil hij er ook wat afknabbelen? Moeten we de bakens verzetten?
Gaap, “Holland,ontwaak”,een Godwinnetje als opwarmer in de 3de zin.
p.s:net als het vuur,het wiel,het alfabet,de boekdrukkunst,de stoommachine,de transistor en de zomertijd is de vrijheid een uitvinding van de moslims,echt waar!
Alsof iedereen die ooit eens even stilgestaan heeft bij de VVD ook per definitie een verlichte geest moet zijn. En dan heb ik het nog niet eens over de drogreden die Buruma opvoert.
En dan te bedenken dat Buruma er prat op gaat dat hij altijd tegen clichés vecht.
Buruma is rijp voor de SP.
Ik snap dat Buruma moet eten, maar als een hoer om 5 euro vragen opdat de eenvoudige sterveling kennis kan nemen van zijn verheven gedachtegoed, dat is mij net te gortig.
Sowieso snap ik filosofen niet. Als ze nou eerst eens een paar colleges experimentele psychologie, neuropsychologie en experimentele economie zouden lezen, dan kan 90% van hun ideeën op de vuilnishoop, omdat ze niet stroken met de menselijke natuur. Uiteindelijk hebben filosofen het alleen over zichzelf, ze zoeken naar een legitimering voor hun eigen mening.
Ik bespeur in de comments toch een beetje “de geest van de Nederlandse scheldkritiek”. Jammer hoor.
@6:Organische scheikunde om mee te beginnen.
#7
Dat is een lijn die je van Erasmus, via van Aldegolden, van der Capellen tot den Pol, Multatuli en Hermans naar van Gogh door kunt trekken.
En allemaal (voor van gogh is het nog te vroeg) stonden ze aan de kant van de latere winnaars, terwijl de mensen en instituties tegen wie zij zich richten de verliezers waren…*is een tegeltje waard*
Iets over verlichting op de dag van Earth Hour. Hihi.
Buruma woont toch al lang niet meer in Nederland? Laat hem de volksaard van zijn gastland gaan afkraken in plaats van Nederland. Dat wereldburgers als Buruma neerkijken op onze kleinburgers met z’n drop en erwtensoep weten we wel.