Bert Brussen

Hoe moeten de Europese conservatieven nu reageren? Niet door net te doen alsof er geen enkel verband bestaat tussen het extremisme van Breivik en de bredere Europese rechtse beweging. Zijn wandaden moeten worden afgewezen en veroordeeld, maar hun ideologische afkomst kan niet worden verloochend. Dit betekent echter niet dat conservatieven hun overtuigingen moeten opgeven. De gruweldaden in Noorwegen doen net zo min afbreuk aan Merkels ideeën over de integratie van moslims als de bommen van Kaczynski afbreuk deden aan de ideeën van Gore over de donkere kanten van de industrialisering. Over het geheel genomen hebben de cultureel conservatieven van Europa gelijk: massa-immigratie heeft het continent eerder verdeeld dan verrijkt, de islam en liberale democratie lijken niet voor elkaar in de wieg gelegd en de droom van een post-nationale, post-patriottische Europese Unie die wordt geregeerd door een goedaardige heersende elite, lijkt met de dag meer op een dwaze illusie. Tientallen jaren heeft de heersende klasse in Europa benadrukt dat alleen racisten zich zorgen maakten over immigratie, dat alleen bekrompen lieden twijfelden aan het succes van het multiculturalisme en dat alleen fascisten zich druk maakten om zoiets als nationale identiteit. Nu een echte extreemrechtse radicaal een gruweldaad heeft begaan, is de verleiding groot om deze geruststellende illusies opnieuw te gaan koesteren. Extremisten worden er echter alleen maar sterker van als de politiek net doet of problemen niet bestaan. Conservatieven aan beide kanten van de oceaan hebben de plicht om te erkennen dat Anders Breivik een duidelijk rechts soort monster is, maar ze hebben ook de plicht zich te verstaan met de reële problemen die uit het zicht dreigen te raken door de vreselijke gruweldaad van dit monster.

Je kunt het niet vaak genoeg blijven benadrukken: het feit dat een extremistische gek gruweldaden pleegt die te koppelen zijn aan de retoriek van (populistisch) rechts, betekent niet dat de problemen waar datzelfde rechts kritiek op heeft niet bestaan. De inbreng van rechts, inclusief de kritiek op multiculturaliteit, de islam of de linkse politiek is van groot belang voor een vitaal debat. Citaat van New York Times-columnist Ross Douthat, afgedrukt in de Volkskrant.

Ik was geschokt toen ik zaterdag merkte dat Breivik ook mijn eigen werk had gelezen, waaronder Terwijl Europa sliep : De dreiging van de radicale islam (Meulenhoff). In een reactie die hij in 2009 heeft geplaatst op een Noors blog uitte Breivik zijn bewondering voor wat ik schreef, maar bekritiseerde hij me ook omdat ik geen cultureel conservatief was (hoewel hij wel weer verheugd was dat ik ook geen marxist was). [...] In zijn manifest citeert Breivik uitgebreid en instemmend uit mijn werk. Hij noemt mijn naam 22 keer. Het bezorgt me de rillingen als ik bedenk dat blogs die ik thuis in Oslo West heb zitten schrijven in de afgelopen jaren, werden gelezen en overgeschreven door deze toekomstige massamoordenaar in zijn huis in hetzelfde stadsdeel. [...] Net als andere Europese landen heeft Noorwegen een groot probleem. Miljoenen Europese moslims wonen in strikt patriarchaal familieverband in snel uitdijende enclaves waar vrouwen tweederangsburgers zijn en waar niet-moslims zich liever niet wagen. Een verontrustend hoog percentage moslims in Europa wijst de westerse waarden af, minacht het land waar ze wonen, is voor het executeren van homoseksuelen en wil de democratie vervangen door de sharia. (Volgens een enquête van de Telegraph wil 40 procent van de Britse moslims dat in overwegend islamitische delen van het Verenigd Koninkrijk de sharia wordt ingevoerd.) Vanwege islamitische potenrammers trekken homo’s weg uit Amsterdam. Vanwege islamitische jodenrammers vertrekken joden uit het Zweedse Göteborg. En dan zijn er nog de schandelijke processen tegen politicus Geert Wilders in Nederland en historicus Lars Hedegaard in Denemarken, die aantonen dat de angst voor de toorn van moslims de vrijheid van meningsuiting beknot van degenen die de islam durven te kritiseren. Er is reden tot grote zorg over deze zaken en het zou wenselijk zijn als die krachtig werden aangepakt door regeringsleiders die begaan zijn met de bescherming van individuele vrijheid en mensenrechten. Het is die zaak die nu ernstig schade lijdt door wat Anders Breivik heeft gedaan.

Bruce Bawer, kennelijk een internationaal beroemd islamcriticus, zal inmiddels een hoop slechte nachten hebben gehad. Mede uit zijn naam werden er talloze onschuldige mensen afgeslacht. Maar dat neemt niet weg dat problemen met de multiculturele samenleving of de islam niet bestonden of voortaan maar onbenoemd moeten blijven. Integendeel, te vrezen valt dat juist vanwege het achterwege blijven van een alternatief of de onmogelijkheid van zittende politieke partijen een begin van een oplossing van de problemen te bieden, psychopaten menen hun verachtelijke daden te kunnen verantwoorden met de in hun ogen onoplosbare politieke en maatschappelijke situatie. Als de dodelijke cocktail die Anders Breivik dreef tot zijn daad inderdaad bestaat uit ingrediënten die rechtstreeks zijn terug te voeren naar het politieke en maatschappelijke klimaat en debat, dan is de in heel Noordwest-Europa gedeelde onvrede en angst over “islamisering” (of die angst nu terecht is of niet) er één van. Dat kunnen benoemen en bespreken, al was het maar wegnemen van angst, zou al een hele winst zijn. Net zomin de haat voor de islam een oplossing is, is het monddood maken en verachten van elke kritiek op de islam dat. Het gedrag van Anders Breivink is reden tot zelfreflectie voor iedereen, op alle fronten. Islamcritici kunnen zich afvragen in hoeverre hun kritiek op de gehele islam terecht is zoals (extremistische) islamisten zich kunnen afvragen in hoeverre kritiek op het vrije westen angst en onbegrip in dat westen vooral vergroot. Maar als kritiek niet meer mogelijk is, wordt geweld uiteindelijk als norm beschouwd. Dan nog liever openlijke kritiek, hoe kwetsend dan ook. (Citaat uit de Volkskrant.)